Bazylika Bożego Ciała w Krakowie – kościół konwentualny Kanoników Regularnych Laterańskich
Bazylika Bożego Ciała w Krakowie jest zabytkowym rzymskokatolickim kościołem położonym na krakowskim Kazimierzu, przy ulicy Bożego Ciała 26. Pełni funkcję kościoła konwentualnego Kanoników Regularnych Laterańskich i jest potrójnym sanktuarium poświęconym Najświętszej Maryi Pannie – Matce Zbawiciela, św. Stanisławowi Kazimierczykowi oraz Eucharystii.
Historia kościoła
Kościół Bożego Ciała w Krakowie został ufundowany około 1340 roku przez Kazimierza III Wielkiego. Budowę rozpoczęto w latach 40. XIV wieku od prezbiterium, jednak po 1348 roku prace przerwano, prawdopodobnie z powodu epidemii dżumy. W 1369 roku budowę wznowiono. Przy wznoszeniu świątyni pracowali muratorzy z rodziny Cypserów, jednej z najważniejszych rodzin budowniczych średniowiecznego Krakowa. Prezbiterium konsekrowano w 1401 roku, a prace przy nawie trwały do 1405 roku. W tym samym roku Władysław II Jagiełło sprowadził z Kłodzka kanoników regularnych, dla których wzniesiono klasztor połączony z kościołem arkadowym przejściem. Fasadę kościoła zwieńczono około 1500 roku, a wieżę dobudowano w latach 1566–1582. W 2005 roku, decyzją Jana Pawła II, kościół otrzymał tytuł bazyliki mniejszej.
W średniowieczu przy kościele znajdował się cmentarz pasyjny z przedstawieniami Ogrójca i Golgoty; jego pozostałości zlikwidowano w latach 1938–1940. W świątyni pochowany jest św. Stanisław Kazimierczyk.
Architektura kościoła
Kościół Bożego Ciała w Krakowie to orientowana, trójnawowa bazylika bez transeptu, z wolno stojącą wieżą i sygnaturką.
Ołtarz główny jest dwukondygnacyjny, pochodzi z 1634 roku, ma 21 metrów wysokości i reprezentuje styl późnego renesansu z elementami włoskimi i niderlandzkimi. W centrum znajduje się obraz „Pokłon Pasterzy” autorstwa Tomasz Dolabella. Konstrukcja ołtarza jest bogato dekorowana rzeźbami proroków, ornamentyką i złoceniami. Uzupełnia ją barokowe tabernakulum z XVII wieku. W nawie głównej wyróżnia się późnobarokowa ambona w kształcie łodzi (XVIII w.), ozdobiona symbolami ewangelistów. Przy tęczy znajdują się dwa ołtarze z obrazami Chrystusa i Madonny autorstwa Łukasz Porębski (1619). Prezbiterium wyposażone jest w manierystyczne stalle z lat 1624–1632 oraz bogato złocony ołtarz z obrazem Narodzenia Chrystusa pędzla Tomasza Dolabelli. Po prawej stronie znajduje się figura Stanisława Kazimierczyka.
W nawie północnej mieści się konfesja św. Stanisława Kazimierczyka oraz obrazy z XVII wieku. Nawa południowa łączy się z kaplicą św. Anny i kaplicą Zwiastowania, w której znajduje się XV-wieczna chrzcielnica z brązu oraz XVI-wieczny obraz Madonny. Bazylika posiada największe organy w Krakowie – 83 głosy i blisko 6000 piszczałek. Składają się z organów głównych na chórze oraz bocznych w prezbiterium. Ich historia sięga XIV wieku.
Święty Stanisław Kazimierczyk
Stanisław Kazimierczyk (1433–1489), właściwie Stanisław Sołtys, był kanonikiem regularnym laterańskim, kaznodzieją i duszpasterzem związanym z kościołem Bożego Ciała w Krakowie. Urodził się i całe życie spędził na Kazimierzu. Studiował w Akademii Krakowskiej, a po święceniach kapłańskich (1456) pełnił funkcję kaznodziei, przeora i spowiednika. Słynął z gorliwych kazań o Eucharystii, troski o ubogich oraz wierności regule św. Augustyna. Już za życia cieszył się opinią świętego. Zmarł 3 maja 1489 roku i został pochowany w kościele Bożego Ciała, gdzie jego grób stał się miejscem kultu. Beatyfikował go w 1993 roku Jan Paweł II, a kanonizacji dokonał w 2010 roku Benedykt XVI. Wspomnienie liturgiczne obchodzone jest 3 maja (w Polsce także 5 maja).
Ciekawostki
Z kościołem Bożego Ciała związana jest średniowieczna legenda. W czasie oktawy Bożego Ciała z krakowskiego kościoła Wszystkich Świętych skradziono pozłacaną monstrancję z Najświętszym Sakramentem. Gdy złodzieje odkryli, że wykonana jest z miedzi, porzucili ją na podmokłych terenach w pobliżu wsi Bawół. Według przekazu nad bagnem zaczęły pojawiać się tajemnicze światła. Uznano je za cud i w uroczystej procesji odnaleziono skradzioną monstrancję. Król Kazimierz II Sprawiedliwy miał wówczas przyrzec, że w miejscu odnalezienia Najświętszego Sakramentu wzniesie kościół ku czci Bożego Ciała.